Poradnik początkującego

ETYKIETA

Kendo nie jest wyłącznie 5 minutową walką dwojga ludzi ubranych w zbroje i uzbrojonych w bambusowe miecze shinai.
Kendo rozpoczyna się już dużo wcześniej. Nie znając jeszcze kroków, sposobu trzymania miecza ani metod walki, pierwszym elementem kendo jest nauka zachowania się, okazywania szacunku wobec sensei, sempai i współćwiczących.

Każde wejście do dojo (sali treningowej) jak i moment jego opuszczenia poprzedzony jest ukłonem w kierunku środka sali.
Trening rozpoczyna się zbiórką zarządzoną przez sensei lub sempai poleceniem seiretsu. Ustawiamy się wyrównując odstępy na odległość wyciągniętej lewej ręki (trzymającej shinai).
Po ustawieniu się ćwiczących następuje komenda seiza - siadamy w siadzie japońskim. Podczas siadania staramy się wykonać to sprawnie, bezgłośnie, nie podpierając się; szczególną uwagę zwracamy na to aby odłożeniu shinai na podłogę dojo nie towarzyszyły żadne odgłosy... związane z upuszczaniem shinai, przesuwaniem, turlaniem.
Siedząc w seiza zwracamy również uwagę na wyrównanie swojej pozycji względem innych; nasze kolana i tsuba shinai powinny znajdować się na jednej linii z resztą ćwiczących (no chyba, że zebrani są w dwóch rzędach)
Po wydaniu polecenia kiotsuke zebrani siedząc w seiza układają swoje dłonie na udach w następujący sposób: złączone palce lewej dłoni kładziemy (ich zewnętrzną stroną) na złączonych palcach prawej dłoni (wewnętrzna strona), tak że palce zachodzą na siebie na całej długości, a kciuki stykają się czubkami; powstałe w ten sposób "miejsce na jajko" powinno być na tyle silne aby jajko nie wypadło na podłogę i równocześnie ostrożne aby nie zgnieść jajka.
Jesteśmy gotowi na komendę mokuso - medytacja. W dojo,w którym trenuję, polecenie kiotsuke nie jest wydawane. Zadaną pozycję ("gniazdko dla jajka") przyjmujemy właśnie po wydaniu komeny mokuso.
Medytacja pozwala nam oczyścić umysł z rozkojarzenia i przygotować się do treningu.
Medytacja kończy się wydaniem polecenia yame (mokuso yame).
Kolejnym elemenentem etykiety treningu kendo jest wykonanie ukłonu (ukłonów).
Pierwszy z ukłonów wykonujemy w kierunku centralnego punku dojo; polecenie shinzen ni rei.
Kładziemy lewą dłoń na podłodze przed sobą, dołączamy prawą. Przestrzeń pomiędzy wyprostowanymi palcami wskazującymi (stykającymi się czubkami) i połączonymi czubkami kciuków powinna tworzyć trójkąt. Pozostałe palce obu dłoni pozostają złączone i wyprostowane, przylagając do siebie. Składamy ukłon zachowując proste plecy, starając się nie unosić bioder. Podczas ukłonu szyja i plecy tworzą jedną linię. Nie wykonuj ukłonu samą głową.
Zatrzymujemy się w pozycji ukłonu na ułamek sekundy a nastepnie wracamy do seiza. Kładziemy swobodnie dłonie na udach.
Zwracamy się następnie w stronę sensei i na polecenie sensei ni rei wykonujemy ukłon (jak wyżej). Tym razem uzupełniajać go o słowa onegai shimasu, informujące sensei o Twojej gotowości do rozpoczęcia treningu.

TRENING

SEIZA

Jednym z pierwszych problemów, jakie stają a raczej siadają na drodze początkujących, jest siad japoński (seiza).
Prawidłowo wykonany siad japoński wygląda nastepująco:
- przyjmujemy pozycję shizentai
- odciągając w tył lewą stopę, klękamy na lewym kolanie, pozostawiając stopę ustawioną prostopadle do podłogi
- klękamy na prawym kolanie; obie stopy ustawione prostopadle do podłogi
- kładziemy obie stopy, tak że czubki stóp dotykają podłogi. Duży palec prawej stopy kładzie się na dużym palcu lewej.
- opuszczamy biodra, siadając "w gniazdku" pomiędzy rozchylonymi na boki piętami
- dłonie swobodnie opieramy na udach
Odległość pomiędzy kolanami powinna być równa szerokości jednej-dwóch pięści.

SHINAI

Kluczem do sukcesu w opanowaniu miecza jest prawidłowy uchwyt i ułożenie dłoni na jego rękojeści.
Słowa mojego mistrza - shinai trzymamy jak parasolkę, nie jak młotek! - są kwintesencją opisu ułożenia shinai w lewej dłoni.
Ciężko jednak każdy trening, w domowym zaciszu, rozpoczynać od gorączkowych poszukiwań parasolki i młotka... zwłaszcza jeśli miałoby się okazać, że znaleziona przez nas parasolka ma zakrzywioną rączkę.

 

KATA (Nihon Kendo Kata)

Wodległych czasach samurajowie używali do treningu drewnianych mieczy bokken.
Jedną z nielicznych form treningu było kata. Opierające się na ustalonych układach ruchów, pozwalało, przez wielokrotne powtarzanie ćwiczeń, doskonalić technikę walki i kreować własny styl w posługiwaniu się mieczem.

Każda z dawnych szkół kenjutsu posiadała wypracowany własny układ kata. Był on trzymany w głębokiej tajemnicy zarówno przed innymi szkołami jak i przed nowymi adeptami, dopóki nie osiągnęli oni wymaganego poziomu wiedzy i umiejętności.

Na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku zostało stworzonych dziesięć form kata. Powstały one w oparciu o różne szkoły i style kata znane do tej pory.
Wśród ustalonych dziesięciu form, siedem - to formy z wykorzystaniem, przez obu walczących, długich mieczy; 3 - formy, w których jeden z ćwiczących posługuje się mieczem krótkim.

Formy kata to:

formy z długim mieczem 

- Ipponme 
- Nihonme 
- Sanbonme 
- Yonhonme 
- Gohonme 
- Ropponme 
- Nanahonme

 formy z krótkim mieczem (Kodachi Kata) 

- Kodachi Ipponme 
- Kodachi Nihonme 
- Kodachi Sanbonme 

Kendo Kata wykonywane jest w parach - Uchidachi i Shidachi. Uchidachi, pełniący rolę nauczyciela, inicjuje atak. Odpowiedzią na ten ruch jest wykonanie ustalonego schematu przez partnera, przyjmującego rolę ucznia. Wykonywaniu ćwiczenia towarzyszą okrzyki wydawane przez obie ze stron. Okrzykiem Uchidachi jest Yah (czyt. ja), natomiast odpowiedź trenującego z nim ucznia to Toh (czyt. to).


W odróżnieniu od form Nihon Kendo Kata, gdzie ćwiczący, zrywając z ćwiczeniami wykonywanymi shinai, używa bokuto (drewnianego miecza) w celu nawiązania do tradycyjnych technik walki, Kihon Kendo Kata jest pomostem łączącym treningi kendo z praktyką walki samurajskim mieczem.
Wśród głównych celów praktykowania form Kihon jest umocnienie w trenujących przekonania, że shinai symbolizuje prawdziwy miecz, a trenig nim prawdziwą walkę.
Pozwala rozwijać podstawowe zachowania i techniki mające bezpośrednie przełożenie na treningi kendo. Rozwija, w studiujących formy, zdolności do lepszego zrozumienia treningu Nihon Kendo Kata.
Jest również doskonałym narzędziem doskonalenia zachowań towarzyszących walce kendo.

Na techniki Kihon składa się dziewięć form:
- Ippon-uchi no waza: Men, Kote, Do, Tsuki 
- Ni/Sandan no waza: Kote, Men 
- Harai waza: Harai Men 
- Hiki waza: Tsubazeriai kara no Hiki Do 
- Nuki waza: Men, Nuki Do 
- Suriage waza: Kote, Suriage Men 
- Debana waza: Debana kote 
- Kaeshi waza: Men, Kaeshi Migi-Do 
- Uchiotoshi waza: Do uchiotoshi Men 


W parze trenujących, tak jak w Nihon Kendo Kata, jeden z ćwiczących świadomie popełnia błąd lub zostaje do popełnienia błędu zmuszony działaniami partnera.
Przeciwnik wykorzystując tę sytuację wyprowadza celną ripostę.
W odróżnieniu od Nihon Kendo Kata gdzie formy są wykonywane przez nauczyciela - Uchidachi i ucznia - Schidachi, w Kichon Kata atak umożliwia Motodachi a przeprowadza go Kakarite.

Reiho.

Każde ćwiczenie i każda walka rozpoczyna się ukłonem i rytualnym zbliżeniu się do przeciwnika. Poniżej etapy.
- Sageto Przygotowanie się. Postawa wyprostowana, stopy razem, shinai swobodnie leży w lewej dłoni.
- Rei Ukłon
- Taito Dobycie miecza i ułożenie go na lewym biodrze
- Sonkyo nuketo trzy przestawne kroki do przodu, kończące się przysiadem z wyciągniętym mieczem w kierunku przeciwnika.
- Hagime rozpoczęcie walki/ćwiczenia
- Yame koniec walki, ćwiczenia
- Yasume przerwa, której nie musimy trzymać shinai skierowanego na przeciwnika

SŁOWNICZEK

Ashi sabaki Kroki, praca nóg
Bokken (Bokuto) Drewniany miecz. Wykorzystywany w Kendo głównie do ćwiczeń Kata.
Chigiri Metalowy rozdzielacz, znajdujący się w rękojeści shinai, zapobiegający przesuwaniu się bambusowych listewek.


Chudan-no-kamae Podstawowa pozycja gotowości, w której koniec miecza skierowany jest w krtań przeciwnika.
Do Ochronny pancerz na tułów. Podczas walki - jeden z celów ataku.
Dojo Sala treningowa (org. Miejsce gdzie budda doznał oświecenia)
Hakama Szerokie spodnie, w których chadzają szanujący się kendocy.
Hidari Lewa strona np. Hidari Men - atak Men na lewą stronę głowy przeciwnika (patrz Migi).
Hasaki Ostra strona głowni.
Iaido Sztuka dobywania miecza.
Iaito Tępy miecz treningowy, wykorzystywany przez praktykujących Iaido.
Jigeiko Walka treningowa.
Jodan-no-kamae Pozycja gotowości, w której shinai trzymany jest ponad głową.
Kamae Pozycja wyjściowa, zarówno do ataku jak i do obrony.
Kata Ćwiczenie polegające na powtarzaniu, odgrywaniu określonych schematów ruchów. Umożliwia doskonalenie techniki oraz własnego stylu.
Keiko Trening.
Keikogi Bluza (gi) treningowa.
Kendogu Zbroja wykorzystywana w Kendo, zawierająca Do, Kote, Men i Tare.
Kensen Wierzchołek, czubek, sztych miecza.
Kenshi Kendoka / Kendoczka
Ki Duch walki.
Kiai Stan koncentracji nad akcją przeciwnika lub własnym posunięciem. Wrzask, krzyk pochodzący z tego stanu umysłu; wyrażający go.
Kodachi Krótki miecz (patrz Tachi).
Kohai Mniej doświadczony lub młodszy kendoka (patrz Sempai).
Kote Rękawice chroniące dłonie, nadgarstki i przedramiona. Podczas walki - jeden z celów ataku.
Men Osłona głowy, twarzy, gardła i ramion. Podczas walki - jeden z celów ataku.
Migi Prawa strona (patrz Hidari).
Monouchi Część głowni miecza odpowiedzialna za wykonanie prawidłowego cięcia; Shinai - odcinek pomiędzy kensen a nakayui; Katana - odcinek o długości 10cm od wierzchołka miecza.
Nakayui Skórzany pasek łączący (oplatający) listewki shinai. Umiejscowiony w dwóch trzecich odległości (w górę) pomiędzy Tsuba a wierzchołkiem miecza.
Noto Chowanie miecza do saya.
Nuketo Dobycie miecza z pozycji taito.
Osameto Powrót miecza do pozycji taito (w kamae).
Rei Ukłon, okazanie szacunku.
Sageto Pozycja stojąca z mieczem przy lewym boku (z opuszczonym ramieniem wzdłuż ciała).
Sakigawa Skórzany czepek ochronny wierzchołka miecza.
Saya Pochwa samurajskiego miecza.
Seiza Siad japoński.
Sempai Bardziej doświadczony lub starszy kendoka (patrz Kohai).
Shiai Zawody, turniej.
Shin Gumowy lub plastikowy rozdzielacz listewek shinai, znajdujący się pod sakigawa, na czubku shinai.
Shinai Miecz wykorzystywany w Kendo. Składa się z bambusowych lub syntetycznych listewek, połączonych ze sobą skórzanymi częsciami. 
Shinken "Prawdziwy", ostry miecz.
Shinkokyu Ćwiczenie oddechowe. Wykonywane w celu wyrównania oddechu, uspokojenia po zakończonym treningu.
Shinpan Sędzia.
Shizentai Naturalna, prosta postawa, zapewniająca odpoczynek jak i naturalną gotowość do wykonania ruchu.
Sonkyo Pozycja rozpoczynająca walkę. Przysiad na piętach z zachowaniem prostych pleców.
Sonkyo
nuketo Przybranie pozycji sonkyo z równoczesnym dobyciem miecza (z pozycji taito), następnie przejście do gotowości bojowej (pozycja kamae).
Sonkyo osameto Przybranie pozycji sonkyo z równoczesnym "schowaniem" miecza (powrót do taito), wykonywane po zakończeniu walki / ćwiczeń. 
Tachi Długi miecz (patrz Kodachi).
Taito Postawa z shinai trzymanym przy boku, na wysokości lewego biodra (tsukagashira skierowany w przeciwnika, kciuk oparty na tsuba).
Take Bambusowe listewki tworzące shinai.
Tare Osłona podbrzusza i genitaliów, noszona poniżej Do.
Tenouchi "Tajemna" metoda pracy nadgarstków i/lub zaciśnięcia dłoni na rękojeści miecza w chwili uderzenia. Pozwala na zadanie ciosu o zadanej precyzji i sile.
Tenugui Chusta (zakładana pod Men).
Tsuba Osłona rękojeści miecza, chroniąca dłonie; garda.
Tsuka Rękojeść miecza.
Tsukagashira Spód rękojeści.
Tsukagawa Skórzane okrycie rękojeści shinai.
Tsuki Atak na gardło, przełyk. Jeden z celów w walce kendo.
Tsuru Sznurek łączący Sakigawa i Tsukagawa. Symbolizuje górną (tylną) część głowni.
Uchi Uderzenie, cięcie.
Waza Techniki.
Yasume Opuszczenie miecza przy równoczesnym zmniejszeniu presji na przeciwnika lub rozluźnieniu po zakończonym ćwiczeniu;
Miecz opuszczamy do wysokości kolan lekko kierując go w prawą stronę (lewe kolano przeciwnika); część tnąca ostrza nieznacznie skierowane w lewo.
Zekken Identyfikator zawodnika przyczepiony do Tare.
Zanshin Stan umysłu. Psychiczna i fizyczna energia, pozwalająca zachować umysł i ciało w pełnej gotowości i skupieniu, nie tylko w czasie walki.
Zarei Ukłon z pozycji siedzącej (seiza).
Liczebniki
liczba pisownia wymowa uwagi
1 ichi ici
2 ni ni
3 san san
4 shi si shi oznacza po japońsku śmierć; aby nie wywoływać śmierci z lasu japończycy używają słowa yon (czyt. jon)
5 go go
6 roku roku
7 shichi sici zamiast shichi używane jest najczęściej nana; nie myli się z shi
8 hachi haci
9 kyu kjuu oboczna forma kyu - ku oznacza cierpienie, więc japończycy wystrzegają się jej jak shi
10 ju dżuu

CIEKAWOSTKI

powstawanie shinai
 w procesie ręcznego wytwarzania shinai wykorzystywane są 3-5 letnie pędy bambusa
 najlepsze pędy to te, które w fazie wzrostu były targane wiatrem, mokły w strugach deszczu, chyliły się pod ciężarem śniegu; pędom, które nie zaznały trudów życia i rosły prosto w stronę nieba, nie będzie dane dostąpić zaszczytu stania się fragmentem shinai (w krótkim czasie idą w drzazgi ;-))
 jednym z etapów przygotowania przyciętych już fragmentów bambusa jest ich gotowanie; nie wszystkie jednak kończą w zupie. Część jest poddawana dłuższemu procesowi suszenia. Wykonany z nich shinai ceniony jest, przez entuzjastów, za zachowanie elastyczności bambusa.
miecz japoński (nihonto, nipponto)
 tradycyjną jednostką miary długości miecza jest shaku; wynosi ona ok. 30,3 cm
Miecze możemy podzielić na grupy, charakteryzujące się długością głowni:
> 2 shaku - miecze długie, daito
1-2 shaku - miecze shoto lub wakizashi
< 1 shaku - miecze tanto

 

Marcin Wisnioś